CZĘŚĆ DOKUMENTACYJNA · ANEKS

Dokumenty

16 skanów dokumentów archiwalnych, wykaz sygnatur, cytaty z dokumentów, kontekst prawny oraz źródła i literatura.

Indeks

Wszystkie skany

Każdy skan prowadzi do miejsca w historii, w którym dokument jest omówiony — razem z tabelą informacji archiwalnej.

WYBRANE DOKUMENTY ARCHIWALNE

PISMO LSSA NR 596-46

INFORMACJA ARCHIWALNA

Pismo	Nr 596-46
Nadawca	Litewskie Archiwum Specjalne (LSSA)
Data	4 grudnia 2000 r.
Adresat	L. Nowoszyńska, Bartoszyce
Dotyczy	Franciszek Ruszczyński (ur. 1903)
Treść	Brak informacji o aresztowaniu i śmierci w zasobach KGB/MWD Litewskiej SRR
Kluczowa informacja	Akta filtracyjne nr 9183-li na „Ruszczyński Franc Iwanowicz” (ur. 1903) zostały zniszczone przez KGB obwodu uljanowskiego 1 lutego 1984 r. — po upływie terminu przechowywania
Podstawa	Ф.К.-1.Оп.6.Д.294.Л.33, 45
Podpis	Dyrektor O. Leweris

Kartoteka ewidencyjna żołnierza rezerwy — Czesław Nowoszyński (awers)

INFORMACJA ARCHIWALNA

Dokument	Kartoteka ewidencyjna żołnierza rezerwy (awers)
Prowadzenie	Wojskowa Komenda Uzupełnień w Bartoszycach
Dane żołnierza	Nowoszyński Czesław, ur. 13.04.1928, Wilno; s. Jana (ur. 1888) i Zofii z d. Paszkowskiej (ur. 1902)
Stopień / specjalność	Plutonowy; radiotelefonista artylerii, Wojska Łączności
Funkcja	Z-ca dowódcy plutonu; szkoła podoficerska
Rodzina	ż. Leokadia z d. Ruszczyńska (1934); dzieci: Zdzisław (1952), Jolanta (1960)
Kluczowa informacja	Żołnierz AK wcielony do LWP — radiotelefonista, plutonowy
Archiwum	Oddziałowe Archiwum IPN w Białymstoku, sygn. Bi 487

Kartoteka ewidencyjna żołnierza rezerwy — Czesław Nowoszyński (rewers)

INFORMACJA ARCHIWALNA

Dokument	Kartoteka ewidencyjna żołnierza rezerwy (rewers)
Kluczowa informacja	Przebieg służby wojskowej — chronologiczne wpisy o przydziałach i przeniesieniach od lutego 1949 r.
Przynależność partyjna	PZPR (od 1953)
Archiwum	Oddziałowe Archiwum IPN w Białymstoku, sygn. Bi 487

Protokół z kontroli osobistej Czesława Nowoszyńskiego — ręczny zapis w aktach śledczych, Wilno, styczeń 1945

INFORMACJA ARCHIWALNA

Dokument	Protokół z kontroli osobistej (ręczny zapis w aktach śledczych, w języku rosyjskim)
Data	15 stycznia 1945 r. (dzień po zatrzymaniu)
Dotyczy	Czesław Nowoszyński — kontrola osobista po zatrzymaniu w Wilnie
Kluczowa informacja	Zarekwirowano dowód osobisty nr 87, zaświadczenie z miejsca zamieszkania, 800 rubli w gotówce
Archiwum	CAW, sygn. VIII.802.163.1630 (Wojskowe Biuro Historyczne)

ZAŚWIADCZENIE ARCHIWALNE — POTWIERDZENIE INTERNOWANIA

Zaświadczenie archiwalne nr 3/Н-643 — potwierdzenie internowania Czesława Nowoszyńskiego w obozach NKWD (tłumaczenie przysięgłe)

INFORMACJA ARCHIWALNA

Dokument	Zaświadczenie archiwalne (tłumaczenie przysięgłe z języka rosyjskiego)
Oryginał	Архивная справка nr 3/Н-643, 22 września 1994 r., Moskwa
Dotyczy	Nowoszyński Czesław s. Jana i Zofii, ur. 1928, Wilno, Polak, obywatel ZSRR
Kluczowa informacja	Internowany od 14.01.1945 do 26.02.1949, aresztowany za przynależność do AK. Przebywał w obozach NKWD nr 0331 (Kutaisi) i nr 270. Sądownie niekarany
Podpisał	W.I. Korotajew, z-ca dyrektora Centrum Przechowywania Zbiorów Historyczno-Dokumentalnych
Przekazano	Pismem MSZ Federacji Rosyjskiej nr К-1308-93/14бс (1995) do Ambasady RP w Moskwie

INDEKS REPRESJONOWANYCH IPN — KUTAISI

INFORMACJA ARCHIWALNA

Baza	Indeks Represjonowanych IPN, kategoria „miejsce represji: Kutaisi"
Liczba rekordów	1993 (wg kwerendy dr. J. Rohozińskiego, Instytut Pileckiego)
Podstawa	Archiwalia Litewskiego Archiwum Specjalnego (LSSA) oraz kolekcja archiwów rosyjskich w CAW (Rembertów)
Uwaga	Liczba nie obejmuje pełnego stanu obozu nr 0331 — część akt spłonęła w Kutaisi. Dokumentacja szpitala przyobozowego nr 1563 (Rembertów) dotyczy wyłącznie jeńców niemieckich i japońskich
Kluczowa informacja	Franciszek Ruszczyński figuruje w Indeksie Represjonowanych — tom VIII „Uwięzieni w Donbasie i pod Saratowem” (1999) — z datą zgonu 15.04.1947
Archiwum	IPN, Indeks Represjonowanych; LSSA; CAW (Rembertów)

WYKAZ DOKUMENTÓW ARCHIWALNYCH

Instytut Pamięci Narodowej (IPN)

SYGNATURA	OPIS
IPN BU 2904/395	Wykaz Polaków wywiezionych z Wilna 1945 (R. Gieczewski)
IPN BU 2904/406	Listy imienne osób wywiezionych transportami z Wilna — Franciszek poz. 420, Czesław poz. 331 (w innym wykazie tego transportu — IPN BU 2904/505 — figuruje jako poz. 373)
IPN BU 2904/410	Wykazy repatriantów przybyłych z ZSRR w 1949 r.
IPN BU 2894/2221	Ankieta personalna Franciszka Ruszczyńskiego (Ośrodek KARTA)
IPN BU 2894/1159	Ankieta personalna (Ośrodek KARTA)
IPN BU 1557/34/4	Dokument „Auszra" — lista osób aresztowanych przez NKWD w Wilnie 1945
IPN BU 944/198	Instrukcja wywiadowcza nr 1 dla siatki „Pralnia II"
IPN BU 2904/505	Lista transportowa Wilno→Jełszanka (Czesław poz. 373)
IPN BUWa-IV-5310-78224	Akta Franciszka Ruszczyńskiego
BUI3-0601-518(2)/22	Pismo IPN — Centrum Informacji o Ofiarach II Wojny Światowej (27.05.2022)
BUI3-0601-142(2)24	Pismo IPN 07.02.2024 z fragmentami publikacji
BUIV3-0601-226(2)24	Pismo IPN 14.03.2024 potwierdzające odnalezienie akt
IPN BUWII-904-3406(5)/25	Pismo Prezesa IPN z 11.12.2025 — wpis grobu Czesława do Ewidencji grobów weteranów (nr ewid. 12128)

Litewskie Archiwum Specjalne (LSSA, Vilnius)

SYGNATURA	OPIS
Nr 12-24-1847	Świadectwo rehabilitacji Franciszka (14.12.1999)
Nr 12742-N	Zaświadczenie — pozycja 420 na liście transportowej (12.10.1999)
Nr 12-27-93	Świadectwo rehabilitacji Czesława (27.09.1993)
Nr 596-46	Pismo informujące o zniszczeniu akt filtracyjnych przez KGB w 1984 r.
L3c-bn-14-331	Listy imienne transportów z Wilna (zespół 135, inw. 3, t. 108)
L3c-bn-16-420	Lista imienna transportu (Franciszek poz. 420)
Fond 135, Opis 5	Listy etapowe zatrzymanych i aresztowanych do obozów PFŁ

Rosyjskie Państwowe Archiwum Wojskowe (RGVA, Moskwa)

SYGNATURA	OPIS
R2-462-478	Dokumentacja konwojowa pierwszego transportu z Wilna (Franciszek poz. 420)
R2-458-373	Dokumentacja konwojowa transportu Wilno → PFŁ 0321 (Czesław poz. 331)
C1-461-5446	Teczka personalna Czesława Nowoszyńskiego
C1-461/p-183730	Teczka personalna Czesława (= Арх. учёт № 183730)
C1-461/p-77724	Teczka personalna Czesława (z tomu VIII Indeksu Represjonowanych)
C8-951-16-104	Spisy osób opuszczających obóz nr 270 (1947–1949)
Zaśw. nr 164 (07.11.1999)	Potwierdzenie pobytu w obozach PFŁ 0321 i 0331
Nr 18-6/1189 (CI MSW Saratów)	Zaświadczenie o pobycie w obozie PFŁ 0321 (19.07.1999)

Teczka filtracyjna MWD (oryginał sowiecki)

SYGNATURA	OPIS
Арх. учёт № 183730	Numer ewidencji archiwalnej MWD obwodu nowogrodzkiego
Арх. № 6/3789	Numer archiwalny teczki filtracyjnej
Nr 3/N-643	Zaświadczenie archiwalne Centrum Przechowywania Zbiorów Hist.-Dok. (Moskwa, 22.09.1994)

Centralne Archiwum Wojskowe / WBH

SYGNATURA	OPIS
VIII.802.163.1630	Teczka filtracyjna Czesława Nowoszyńskiego (kopia z RGVA)

Archiwum Akt Nowych / Ośrodek KARTA

SYGNATURA	OPIS
AAN XII/102	Wykaz repatriantów 1949 (oryginał)
AW IV/W393	Wykaz Polaków wywiezionych z Wilna (R. Gieczewski)
AW IV/W404	Listy transportowe (kopia z LSSA)
AW IV/W408	Wykaz repatriantów 1949 (kopia)

Arolsen Archives (dawniej ITS)

SYGNATURA	OPIS
Doc. No. 85423957#1	Korespondencja poszukiwawcza Jana Nowoszyńskiego ws. syna Czesława
T-113396	Numer sprawy poszukiwawczej ITS
9/G/168	Lista PCK zaginionych dzieci (Czesław poz. 139)

Związek Sybiraków

SYGNATURA	OPIS
PL_1071_01_35_0629	Sygnatura archiwalna — akta Leokadii Nowoszyńskiej z d. Ruszczyńska
Kwestionariusz 35.0629	Kwestionariusz członkowski Czesława Nowoszyńskiego
Legitymacja nr 91056	Legitymacja członkowska Związku Sybiraków

Komisja Badania Działalności KGB (Litwa)

SYGNATURA	OPIS
Nr 2753-2770	Zaświadczenie Prokuratury Republiki Litewskiej o aresztowaniu Czesława
Repertorium A nr /92	Oświadczenie notarialne świadka Cz. Januszkiewicza (Legnica, 26.10.1992)
Nr 426	Tłumaczenie przysięgłe zaświadczenia litewskiego (Olsztyn, 03.09.1993)

Sąd Okręgowy w Olsztynie

SYGNATURA	OPIS
II 1 Ko 360/99	Sprawa o odszkodowanie za Franciszka Ruszczyńskiego (odmowa)
II Ko 602/98	Sprawa o odszkodowanie za Czesława Nowoszyńskiego (55.000 zł, 28.12.1998)

Dokumenty z akt sądowych II Ko 602/98

SYGNATURA	OPIS
31-D-1842-92	Pismo Ambasady RP w Moskwie ws. zaświadczenia archiwalnego
Nr K-1308-93/1460	Nota MSZ Federacji Rosyjskiej z zaświadczeniem archiwalnym
Nr 13/327-93	Pažymėjimas — rehabilitacja litewska (27.09.1993)
Nr 2753-2770	Komisja Badania Działalności KGB — odpowiedź ws. karty archiwalnej
Nr Zn IV/4631/4698/93	Zaświadczenie GKBZpNP-IPN z Kartoteki PUR
L. dz. II/SP/2-e/2635/48	Zaświadczenie MZO o obywatelstwie (28.09.1948)

Państwowe Archiwum Federacji Rosyjskiej (GARF)

SYGNATURA	OPIS
GARF 9408-1-20	Plany OPFŁ NKWD, statystyki obozów kontrolno-filtracyjnych
GARF 9414-1-1265	Stany osobowe PFŁ 1945–1948
GARF 9414-1-2800	Analizy śmiertelności w obozach PFŁ

Akty stanu cywilnego (USC)

SYGNATURA	TYP AKTU	OSOBA
NAV-8535(II)1948	Urodzenie	Stanisław Ruszczyński (1935)
NAV-8536(U)1948	Urodzenie	Tadeusz Ruszczyński (1938)
23291-a/51	Urodzenie	Mieczysław Ruszczyński (1942)
49/1949 Sępopol	Małżeństwo	Antonina Zuzanna Ruszczyńska — Aleksander Wiżynis
27/1951 Sępopol	Małżeństwo	Waleria Ruszczyńska — Jan Czesław Marzoch
27/1953 Sępopol	Małżeństwo	Czesław Nowoszyński i Leokadia Ruszczyńska
6/1964 Gubin	Małżeństwo	Henryka Ruszczyńska — Bronisław Kazimierz Łuś
150/1971 Bartoszyce	Zgon	Czesław Nowoszyński (1971)
157/1994 Gubin	Zgon	Henryk Ruszczyński (1994)
166/1995 Bartoszyce	Zgon	Maria Ruszczyńska z d. Hrypińska (1995)
2801011/00/AZ/2025/551152	Zgon	Leokadia Nowoszyńska z d. Ruszczyńska (2025)

Akty parafialne

SYGNATURA	OPIS
Akt 37/1902	Ślub Jana Ruszczyńskiego i Petroneli Bendarewicz (parafia Wilno-Kalwaria)

CYTATY Z DOKUMENTÓW

Z list transportowych do obozów NKWD

РУШИНСКИЙ Франц Иванович, 1903
[Ruszczyński Franc Iwanowicz, 1903]

— Lista transportowa, pozycja 420 (IPN BU 2904/406)

НОВОШИНСКИЙ Чеслав Иванович, 1928, гор. Вильно
[Nowoszyński Czesław Iwanowicz, 1928, m. Wilno]

— Lista transportowa do PFŁ 0321, pozycja 331 (IPN BU 2904/406)

Z dokumentu „Auszra" (IPN BU 1557/34/4)

„1101. Ruczyński Franciszek s. Jana — ur. 1903 r., zam. Zwieraliszki, gm. Rzesza. Rolnik — sołtys. Areszt. 17 XII 44 r. w kościele w Kalinie. Karta Ewak. nr 1699”.

Z protokołów przesłuchań Czesława Nowoszyńskiego

„Byłem członkiem AK, ale tylko trzy dni”.

— Protokół przesłuchania, kpt. Korżow, NKWD Litewskiej SRR, 29.01.1945

„Materiałów kompromitujących brak”.

— Protokół sporządził st. lejtnant Siemionow po ponad trzech latach od momentu uwięzienia Czesława, 04.03.1948

Ze świadectw rehabilitacji

„RUSZCZYŃSKI Franciszek urodzony w 1903 r. był bezprawnie represjonowany i przebywał w miejscach odosobnienia w Saratowie i Kutaisi”.

— Prokurator Generalny Republiki Litewskiej, Nr 12-24-1847, 14.12.1999

„Nowoszyński Czesław s. Jana ur. 1928 w Wilnie został bezprawnie represjonowany przez organy władzy okupacyjnej”.

— Prokuratura Generalna Republiki Litewskiej, Nr 12-27-93, 27.09.1993

O zniszczeniu dokumentów przez KGB

„Akta filtracyjne nr 9183-li na Ruszczyńskiego Franciszka Iwanowicza (ur. 1903) zostały zniszczone przez KGB obwodu uljanowskiego w dniu 01.02.1984 — po upływie terminu przechowywania (osoba skończyła 80 lat)”.

— Litewskie Archiwum Specjalne, Nr 596-46, 04.12.2000

Z poszukiwań przez Międzynarodową Służbę Poszukiwawczą (Arolsen Archives)

„Poszukiwany: NOWOSZYNSKI Czeslaw, ur. 13.04.1928, Wilno.
Poszukujący: Jan Nowoszynski (ojciec), Falkowo, pow. Bartoszyce, woj. olsztyńskie”.

— Lista PCK zaginionych dzieci, 9/G/168, poz. 139, 05.02.1949

„Sprawdzono obozy koncentracyjne: Flossenburg, Natzweiler, Buchenwald, Dora, Dachau — brak”.

— International Tracing Service, T-113396, 21.12.1949. Ojciec nie wiedział, że syn jest w ZSRR.

Z oświadczenia świadka

„Świadom odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania oświadczam, że pan Franciszek Ruszczyński syn Jana ur. 1903 w Zwieraliszki gm. Rzesza pow. Wilno przebywał ze mną w łagrach NKWD w Saratowie, Kutaisi. Zmarł w Kutaisi w m-cu kwietniu 1947”.

— Czesław Januszkiewicz, oświadczenie notarialne, Legnica, 26.10.1992

Z wyroków i postanowień sądowych

Internowanie Czesława Nowoszyńskiego uznano za „bezprawną represję polityczną za jego działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego”.

— Sąd Wojewódzki w Olsztynie, II Ko 602/98, 28.12.1998

„Ojciec Pani Franciszek Ruszczyński zmarł poza terytorium Polski”.

— Sąd Okręgowy w Olsztynie, II 1 Ko 360/99

„Ustawa [...] nie daje podstaw do odszkodowania i zadośćuczynienia następcom osób represjonowanych, zamieszkujących przed i po tych represjach poza obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”.

— Uzasadnienie postanowienia, II 1 Ko 360/99, 04.05.2000

KONTEKST PRAWNY

Historia rodziny nie zakończyła się wraz ze śmiercią Franciszka i Czesława. Przeniosła się do sal sądowych i archiwów. Walka rodziny o sprawiedliwość toczy się od ponad 30 lat. Poniżej kluczowe ramy prawne tej historii.

USTAWA LUTOWA (23 LUTEGO 1991)

Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego — najważniejszy akt prawny III RP przywracający weteranom honor i umożliwiający ubieganie się o odszkodowanie. Na jej podstawie w 1998 r. Sąd Wojewódzki w Olsztynie (II Ko 602/98) uznał internowanie Czesława Nowoszyńskiego za bezprawną represję polityczną i przyznał odszkodowanie 55 000 zł.

ODMOWA ZA FRANCISZKA (2000)

Sąd Okręgowy w Olsztynie (II 1 Ko 360/99, postanowienie z 4 maja 2000 r.) odmówił odszkodowania za Franciszka Ruszczyńskiego. Uzasadnienie: „ojciec Pani Franciszek Ruszczyński zmarł poza terytorium Polski”. Art. 8 ust. 2a ustawy lutowej w brzmieniu po nowelizacji z 1998 r. wymaga, by represjonowany mieszkał obecnie albo w chwili śmierci w Polsce — tzw. przesłanka domicylu. Franciszek mieszkał w Zwieraliszkach (terytorium II RP w granicach Traktatu Ryskiego), zmarł w Kutaisi — nigdy nie zamieszkał w obecnej Polsce.

INICJATYWY USTAWODAWCZE (2014–2024)

2014

Zastępca RPO Stanisław Trociuk (II.513.17.2014.MWa) zwraca się do Min. Sprawiedliwości o zmianę przesłanki domicylu. Min. Sprawiedliwości (DSO-II-072-8/14, 19 grudnia 2014) już wówczas podziela pogląd RPO.

2017

Min. Sprawiedliwości Marcin Warchoł (DL-IX-454-34/17, 8 lutego 2017) ponownie popiera zmianę i przedstawia konkretną propozycję brzmienia art. 8 ust. 2a, obejmującą osoby z terytoriów Polski w granicach Traktatu Ryskiego.

2018

RPO Adam Bodnar (II.513.17.2014MM, 12 października 2018) formalnie wnioskuje o zainicjowanie prac legislacyjnych. MS (DLPK-V-454-212/18, 29 listopada 2018) podtrzymuje merytoryczne poparcie, wskazując, że nowelizacja należy do Sejmu lub Senatu.

2020

RPO kieruje propozycję do Senatu (30 czerwca 2020). Senator Kazimierz Ujazdowski przedstawia projekt — Senacki Druk nr 187 (13 sierpnia 2020) — zniesienie przesłanki domicylu dla represjonowanych z dawnych ziem polskich w granicach Traktatu Ryskiego.

2021

Senat przyjmuje projekt 19 lutego 2021 r. Projekt skierowany do Sejmu 22 marca 2021 r. Marszałek Sejmu IX Kadencji nie nadała projektowi numeru druku sejmowego. Projekt zablokowany; po zakończeniu kadencji ulega dyskontynuacji.

2023

RPO Marcin Wiącek składa wniosek do Trybunału Konstytucyjnego (K 13/23, 11 sierpnia 2023) o zbadanie konstytucyjności art. 2 ustawy nowelizującej z 1993 r. — rocznego terminu zawitego. Prokurator Generalny (stanowisko z 14 grudnia 2023) uznaje przepis za niezgodny z Konstytucją.

2024

Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich (II.0134.36.2024.PZ, 24 października 2024) potwierdza w odpowiedzi dla rodziny pełną chronologię działań. Sprawa K 13/23 pozostaje w toku.

DWA ROZDZIELNE FRONTY

Sprawa K 13/23 w Trybunale Konstytucyjnym dotyczy ograniczenia czasowego z 1993 r. Nie jest to bezpośrednie postępowanie o usunięcie przesłanki domicylu z art. 8 ust. 2a. Bezpośrednio problem Franciszka rozwiązywałby Senacki Druk 187 — wciąż czekający na ponowne wniesienie do Sejmu po dyskontynuacji.

STAN AKTUALNY (2026)

Na dzień opracowania niniejszego katalogu sprawa K 13/23 pozostaje w toku; brak publicznie dostępnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Stanowisko Prokuratora Generalnego oraz wniosek RPO są zbieżne — oba domagają się stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego przepisu.

W X kadencji Sejmu (od listopada 2023 r.) projekt podobny do Senackiego Druku 187 nie został wznowiony. Pismo RPO do Marszałka Senatu Tomasza Grodzkiego z 24 marca 2023 r. w sprawie „trzech senackich projektów, które utknęły w Sejmie" pozostało bez odpowiedzi.

Aktualny tekst jednolity ustawy lutowej: Dz.U. 2024 poz. 442. Przesłanka domicylu w art. 8 ust. 2a nadal obowiązuje. Sprawa Franciszka Ruszczyńskiego — wraz z tysiącami podobnych — wciąż czeka na rozstrzygnięcie ustawodawcze.

SKALA PROBLEMU

Według Oceny Skutków Regulacji do Senackiego Druku 187 problem dotyczy ok. 40 tysięcy potencjalnie uprawnionych — Polaków represjonowanych przez sowieckie organy ścigania na ziemiach II Rzeczypospolitej, którzy zmarli poza obecnym terytorium Polski lub mieszkają poza nim. W latach 1991–2007 — przed wprowadzeniem dodatkowych ograniczeń — zasądzono z ustawy lutowej łącznie 1,1 mld zł na rzecz 68 060 osób (dane Sądu Najwyższego, M. Stanowska).

Sprawa dotyczy tysięcy polskich rodzin, których bliscy zginęli w sowieckich łagrach poza obecnym terytorium Polski. Franciszek Ruszczyński jest jednym z nich. Walka o uznanie ich krzywd trwa od ponad trzech dekad — i wciąż się nie zakończyła.

ŹRÓDŁA I LITERATURA

Niniejsza publikacja powstała na podstawie:

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Instytut Pamięci Narodowej (IPN) — listy transportowe, ankiety personalne, dokumenty siatki „Auszra”, korespondencja urzędowa, wpis do Ewidencji grobów weteranów.
Litewskie Archiwum Specjalne (LSSA, Vilnius) — świadectwa rehabilitacji, listy transportowe, listy etapowe.
Rosyjskie Państwowe Archiwum Wojskowe (RGVA, Moskwa) — teczki personalne, dokumentacja konwojowa, spisy zwolnionych.
Państwowe Archiwum Federacji Rosyjskiej (GARF) — statystyki obozów PFŁ, stany osobowe, analizy śmiertelności.
Centralne Archiwum Wojskowe / WBH — kopie teczek filtracyjnych z RGVA.
Archiwum Akt Nowych / Ośrodek KARTA — wykazy repatriantów, ankiety personalne; Kolekcja osobista Janusza Bohdanowicza (AW III/618) — relacje i dokumenty żołnierzy AK Okręgu Wileńskiego.
Arolsen Archives (dawniej ITS) — korespondencja poszukiwawcza, listy PCK.
Komisja Badania Działalności KGB (Litwa) — zaświadczenia Prokuratury Republiki Litewskiej.
Wojskowa Komenda Uzupełnień Bartoszyce — kartoteka ewidencyjna żołnierza rezerwy.
Związek Sybiraków — kwestionariusze członkowskie, oświadczenia świadków.
Sąd Okręgowy w Olsztynie — akta spraw o odszkodowanie (II Ko 602/98, II 1 Ko 360/99).
Akty stanu cywilnego — USC Bartoszyce, USC Sępopol, USC Gubin.
Akty parafialne — parafia Wilno-Kalwaria.

RELACJE I WSPOMNIENIA

Wspomnienia Leokadii Nowoszyńskiej — nagrania i transkrypcje z lat 2010–2025.
Oświadczenie notarialne Czesława Januszkiewicza (Legnica, 26.10.1992) — współwięźnia Franciszka w Saratowie i Kutaisi.
Relacja Eugeniusza Obermana — współwięźnia z transportu nr 47424 do Jełszanki; imienny wykaz 33 zmarłych w transporcie.
Relacje rodzinne — przekazy ustne i dokumenty prywatne.

LITERATURA I OPRACOWANIA

ABW, Auszra. Wybór dokumentów (2023) — opracowanie o wileńskiej siatce wywiadowczej, IPN BU 1557/34.
D. Rogut, Polacy w sowieckich obozach kontrolno-filtracyjnych (1944–1946) („Dzieje Najnowsze” XXXVI/2004); tenże, Żołnierze Armii Krajowej i obywatele polscy w obozie nr 228 w Dzaudżikau („Pamięć i Sprawiedliwość” 1(45)/2025); tenże, Łagier nr 270 w Borowiczach („Folia Historica” 73, 2001); tenże, artykuły o obozach szlaku saratowskiego („Folia Historica” 71, 2001).
Indeks Represjonowanych IPN — tom IV „Uwięzieni w Borowiczach”, tom VIII „Uwięzieni w Donbasie i pod Saratowem”.
Biuletyn IPN nr 1–2/2006 — etapy transportowania Polaków z Kutaisi do Borowicz.
E. Oberman, Wilnianie w łagrach sowieckich (DOI: 10.18778/8142-898-9.16).
Instytut Pileckiego, Łagier 0331 — film dokumentalny o obozie NKWD w Kutaisi (kwerenda i relacja dr. Jerzego Rohozińskiego).

LITERATURA I OPRACOWANIA — UZUPEŁNIENIE

P. Niwiński — opracowania o represjach sowieckich wobec Polaków na Wileńszczyźnie 1944–1945 (IPN).
P. Niwiński, Legalizacja Okręgu Wileńskiego AK, IPN — zwłaszcza rozdziały o ewakuacji Wilna 1944–1945 oraz o siatce „Auszra” 1945–1946.
K. Krajewski, T. Łabuszewski — opracowania o Armii Krajowej na Wileńszczyźnie i Nowogródczyźnie 1944–1945 (IPN).
M. Semczyszyn, Wileńska łączniczka AK. Z Danutą Szyksznian-Ossowską „Sarenką” rozmawia Magdalena Semczyszyn, IPN, Szczecin 2018; taż, Wileńska łączniczka. Danuta Szyksznian-Ossowska „Sarenka", Biuletyn IPN nr 9/2020, s. 70–83.
K. Buchowski, Wilno utracone, Wilno odzyskane. Polska, Litwa 1939–1991.

KOLEKCJE I RELACJE — UZUPEŁNIENIE

Wspomnienie Władysława Żukowskiego ps. „Jawła” (7 Brygada „Wilhelma” AK) — odręczny dziennik deportacji szlakiem Miedniki Królewskie – Kaługa (1944–1945); Kolekcja Janusza Bohdanowicza, Ośrodek KARTA, sygn. AW III/618.35.02.15.